Kiểu gắn bó trong tình bạn: bạn lại gần thế nào, và vì sao bạn lùi lại

Gần như mọi thứ viết về gắn bó đều đặt nó trong khung tình yêu. Nhưng kiểu gắn bó trong tình bạn của bạn cũng thật y như vậy, và thường lộ ra sớm hơn, rõ hơn so với khi ở bên người yêu. Nó nằm trong việc bạn trả lời tin nhắn ngay chiều đó hay ba tuần sau. Nó nằm trong người bạn mà bạn biết đã mười một năm và vẫn sẽ không gọi lúc nửa đêm.

Tình bạn gần như không có cấu trúc gì. Không có ngày kỷ niệm, không có cuộc nói chuyện xác định mối quan hệ, không có thời điểm nào được thống nhất rằng từ quen sơ chuyển thành thân. Không ai trao cho bạn một danh phận. Việc thiếu giàn giáo đó khiến các khuôn mẫu gắn bó của bạn gần như chạy mà không có phanh, và chính vì thế tình bạn có thể là một trong những cửa sổ trong nhất để thấy bạn xử lý sự gần gũi ra sao.

Kiểu gắn bó nghĩa là gì ngoài chuyện yêu

Thuyết gắn bó bắt đầu từ trẻ sơ sinh và người chăm sóc. John Bowlby đưa ra khung lý thuyết, còn Mary Ainsworth phát triển cách quan sát nó ở trẻ nhỏ. Ý cốt lõi khá đơn giản: những trải nghiệm đầu đời với người chăm sóc bạn đã dựng nên một mô hình bên trong về việc sự gần gũi tốn gì và trả lại gì. Mô hình ấy không nằm lại ở tuổi thơ, và cũng không tự tắt khi mối quan hệ không phải chuyện yêu.

Các nhà nghiên cứu thường mô tả bốn khuôn mẫu lớn: an toàn, lo lắng (có khi gọi là bận tâm), né tránh - gạt bỏ, và né tránh - lo sợ (có khi gọi là vô tổ chức). Không cái nào là một chẩn đoán. Đó là mô tả về khuynh hướng, và phần lớn người ta nằm đâu đó trên một dải liên tục, chứ không gọn trong một cái ô.

Đây là phần ít người nghe tới. Khuôn mẫu của bạn với bạn bè không nhất thiết trùng với khuôn mẫu với người yêu. Rất nhiều người vững vàng, êm ả với bạn bè, rồi thấy sàn nhà nghiêng đi ngay khi chuyện yêu bước vào. Có người thì ngược lại. Gắn bó gắn với từng mối quan hệ đủ nhiều để việc chỉ nhìn đời sống tình cảm chỉ cho bạn một nửa bức tranh.

Dấu hiệu của từng khuôn mẫu trong tình bạn

Hãy đọc như những khuynh hướng bạn có thể nhận ra ở mình, không phải bản án. Gần như ai cũng thấy mảnh của mình ở nhiều hơn một cột, và đó là chuyện thường, không phải dấu hiệu có gì hỏng hóc.

• Đọc giọng điệu trong những tin nhắn ngắn: Một chữ "ok" đủ khiến bạn quay lại bốn tin nhắn trước để tìm xem mình đã làm gì. Đây là dấu hiệu lo lắng rất quen trong tình bạn, nơi không có danh phận rõ ràng nên chừa lại nhiều chỗ trống, và lo lắng lấp vào.
• Âm thầm đếm lần cuối ai nhắn trước: Bạn ghi sổ. Nếu ba lần hẹn gần nhất đều do bạn mở lời, bạn thôi mở lời, rồi lại cảm nhận đúng cái khoảng cách mình vừa tạo ra.
• Im lặng lại khi tình bạn sâu hơn: Mọi thứ trở nên ấm và thật, và có gì trong bạn lùi lại một bước. Khuôn mẫu né tránh thường đọc sự gần gũi tăng lên như nghĩa vụ tăng lên, nên hệ thần kinh tìm khoảng trống thay vì tìm an ủi.
• Giữ bạn bè trong các ngăn riêng: Bạn ở công ty, bạn ở phòng gym, bạn thời xưa, mỗi nhóm trong một ngăn kéo đóng kín, không bao giờ mở sang ngăn khác. Ngăn kéo giới hạn một người có thể thấy bao nhiêu, nhờ vậy mức phơi mình được giữ thấp.
• Thân nhanh, rồi rút: Trong một tuần bạn đi rất sâu, kể nhiều hơn dự định, sau đó thấy mình bị phơi ra và nguội đi rất gắt. Cái đưa đẩy giữa lại gần và rút lui ấy là đặc trưng của khuôn mẫu né tránh - lo sợ.
• Muốn gần gũi và đồng thời không tin nó: Bạn muốn được hiểu, và cùng lúc canh cái khoảnh khắc điều đó bị dùng để chống lại bạn. Hai điều đều đúng một lúc, và giữ cả hai thì mệt.
• Sửa lại sau va chạm thay vì biến mất: Một câu nói rơi không đúng chỗ, bạn nói ra, và tình bạn tiếp tục. Gọi tên vết rạn rồi vẫn ở lại là một trong những dấu hiệu bền nhất của gắn bó an toàn.
• Chịu được liên lạc thất thường mà không báo động: Ba tháng đi qua, cả hai đều không nhắn trước, và bạn không đọc điều đó như bản án cho tình bạn. Gắn bó an toàn cho phép khoảng trống chỉ là khoảng trống.

Vì sao điều này nặng hơn nghe tưởng

Phần lớn chỗ dựa của người trưởng thành sống trong tình bạn. Là người nhận ra bạn đã im đi, người ngồi cùng bạn sau một tin xấu, người nói thật về quyết định mà bạn đã nửa phần chọn xong. Khi khuôn mẫu của bạn âm thầm giới hạn một người bạn được lại gần đến đâu, nó cũng giới hạn luôn chỗ dựa bạn có, và thường không có một thời điểm nào để bạn chỉ ra là nguyên nhân.

Tác động nghiêng về dồn tích hơn là bùng nổ. Khuôn mẫu lo lắng có thể biến một im lặng bình thường thành tình huống khẩn cấp nhỏ mỗi ngày, và điều đó bào mòn cả hai người. Khuôn mẫu né tránh có thể dựng nên một đời sống trông thì đầy đặn về xã hội mà cảm giác lại thưa người, vì không ai được cho qua lớp đầu tiên. Khuôn mẫu né tránh - lo sợ thường để lại một chuỗi tình bạn rất đậm nhưng kết thúc mà không ai giải thích được.

Những khuôn mẫu này cũng di chuyển. Sự cọ xát bạn thấy với bạn bè thường xuất hiện luôn với đồng nghiệp, với gia đình, với bất cứ ai mà sự gần gũi là tùy chọn. Nếu lo lắng của bạn lan ra nhiều mối quan hệ chứ không đứng lại ở một người, có thể nên xem cả các khuôn mẫu lo âu và hay nghĩ ngợi cạnh chuyện gắn bó, vì hai thứ này thường tiếp sức cho nhau.

Không có gì trong đây là cố định. Khuôn mẫu gắn bó là thứ được học, nghĩa là có thể viết lại, thường là chậm, và ở trong những mối quan hệ mà dự đoán cũ hóa ra sai.

Nhìn vào khuôn mẫu của chính mình

Hãy bắt đầu từ cái cụ thể. Chọn một tình bạn và một khoảnh khắc gần đây trong đó: một tin nhắn bạn để không trả lời, một cuộc hẹn bạn hủy, một tiếng đồng hồ bạn dành để tìm ý nghĩa trong một câu trả lời ngắn. Hỏi bạn đã mong người kia làm gì, và mong đợi ấy đến từ đâu.

Một bài sàng lọc có cấu trúc đi nhanh hơn việc tự ngẫm, vì nó hỏi những tình huống bạn không nghĩ tới mà xem lại. Bài test kiểu gắn bó miễn phí mất vài phút và cho thấy khuôn mẫu của bạn trên cả bốn kiểu, trong tình bạn cũng như trong tình yêu. Đây là công cụ sàng lọc để tự nhìn lại, không phải chẩn đoán, và không thay thế một cuộc nói chuyện với chuyên gia có chuyên môn. Điều nó làm tốt là đưa cho bạn từ ngữ để gọi một thứ bạn đã cảm nhận nhiều năm mà không có tên.

Nếu bạn muốn đi xa hơn một trang kết quả, mạng lưới Peachy có đồng hành bằng AI cho các khuôn mẫu quan hệ, được làm để xử lý đúng những gì bài sàng lọc đưa lên bề mặt.